بابەکر دڕەیی: گۆڕان واتە خەبات بۆ ئازادی و عەدالەت
بابەکر دڕەیی رایدەگەیەنێت؛ بە بەهێزکردنی دیموکراسیەت و شەفافیەت لە کوردستان و ملدان بۆ شێوازێکی مۆدێرن و پێشکەوتو لە حوکمڕانی، کورد لەم دۆخەی تێیکەوتوە رزگاری دەبێت، دەشڵێت: دەنگدانی هەر کەسێک ئەوە دەخوازێ ئاخۆ دەنگ بەو حیزب و لیستە ئەدات کە گەندەڵی و ریسوایی نەتەوەیی هێناوە، یاخود ئەو حیزبەی بەرامبەر گەندەڵی و دزی و حوکمی بنەماڵە وەستاوە و باجی قورسی لەو بارەیەوە بەخشیوە.

لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ (سبەی) بابەکر دڕەیی، هەڵسوڕاوی بزوتنەوەی گۆڕان دەڵێت: بەوپێیەی بەغدا پایتەختی عێراقەو بڕیاری سیاسی و ئابوری و دارایی و دیبلۆماسی و تەنانەت کلتوریش لەوێوە ئەدرێت، بۆیە بە هیچ شێوەیەک بۆ گەلی پێنج ملیۆنی ئێمە قابیلی چاوپۆشین یاخود وەلانان نییەو هەر جۆرە خۆگورگە کردنێک لەم ئانوساتەدا بە زیان بۆ ئێمە دەشکێتەوە، ئەگەر سیاسەتێکی ژیرانە و دوربینانە بگیرێتەبەر ئیمکانی هەیە زۆر ماف بەدەست بێت و بە پێچەوانەشەوە گەر وەک جاران سیاسەتی گەندەڵی و خۆپەرستی و دزی و کەمتەرخەمی  زاڵ بێت، ئەوا ئەوەی هەشمانە لەدەستی دەدەین.

هاوکات بۆ دەربازبون لەو دۆخەی کورد تێیکەوتوە ئاماژە بە چەند خاڵ و هەنگاوێک دەکات و وتی: "سەرەڕای ئەوەی هیچ ئامرازێک هێندەی یەکبونی کورد خۆی کاریگەر نییە، لە پاڵ ئەوەشدا پێویستمان بە ناردنی تاقمێک پەرلەمانتاری شایستەو دانانی بەرنامەیەکی نیشتیمانی و نەتەوەییە کە لەسەر بناغەی دیموکراسی و عەدالەت بنیاتنرابێ، هەروەها بەهێزکردنی دیموکراسیەت و شەفافیەت لە کوردستان و ملدان بە شێوازێکی مۆدێرن و پێشکەوتو لە حوکمڕانی و ئیدارەی کۆمەڵگا.

ئاماژە بەوەش دەکات، پەیامی گۆڕان رونە، گۆڕان واتە خەبات بۆ ئازادی و عەدالەت، هەرکەس ئەو دو رستەیە بە وردی ببینێ لە پەیامی گۆڕانیش تێئەگات و بە دڵسۆزیەوە خەباتی بۆ ئەکات، هەروەها دەنگدانی هەر کەسێک ئەوە دەخوازێ ئاخۆ دەنگ بە کام لیست و حزب ئەدات، ئایا دەنگ بەو حیزب و لیستە ئەدات کە گەندەڵی و ریسوایی نەتەوەیی هێناوە یاخود ئەو حیزبەی کە بەرامبەر گەندەڵی و دزی و حوکمی بنەماڵە وەستاوە و باجی قورسی لەو بارەیەوە بەخشیوە.


دەقی چاوپێکەوتنەکە
سبەی: گرنگی و بایەخی بونی کورد لە بەغدا چیە؟ بەشداری کورد لە پرۆسەی سیاسی چۆن هەڵدەسەنگێنێت؟
بابەکر دڕەیی: گرنگی  بایەخی بونی کورد لە بەغدا لە چەند سەرچاوەیەکەوە دێت کە بریتین لەمانەی خوارەوە:
یەکەم: بەغدا پایتەختی عێراقەو بڕیاری سیاسی و ئابوری و دارایی و دیبلۆماسی و تەنانەت کلتوریش لەوێوە ئەدرێت و لە هەمانکاتدا، بەغدا نێوەندی پەسەنکردن و دانانی یاسایە لە عراقدا و دەستوری ئەم وڵاتە لەوێ نوسراوەو لەوێشەوە جێبەجێ دەکرێت یان رێگە لە جێبەجیبونی دەگیرێت. بەو مانایە بەغدا نێوەندێکە بە هیچ شێوەیەک بۆ گەلی پێنج ملیۆنی ئێمە قابیلی چاوپۆشین یاخود وەلانان نییەو هەر جۆرە خۆگورگە کردنێک لەم ئانوساتەدا بە زیان بۆ ئێمە دەشکێتەوە.
دوەم: بەغدا وەک سەردەمی ئیستبدادی بەعسی جێگەیەکی سیاسی نییە کە دیکتاتۆرێک حوکمی بکات و هەمو شتێ بڕابێتەوەو فاتیحای خویندرابێ.. بەغدا نێوەندێکی سیاسی گرنگە کە سەرجەم گروپ و حیزبە سیاسیەکان دەتوانن یاری خۆیانی تیادا ئەنجام بدەن و مانۆڕ بدەن و هەوڵدەن بەو ئامانجانە بگەن کە خواستیانە پێی بگەن.. دەستوری عێراق نمونەیەکی باشە بۆ ئەو راستیە، چونکە کورد و گەلانی عێراق لەو دۆکیۆمێنتە یاساییەدا دەسکەوتی زۆریان بەدەستهێناوە کە قابیلی ستایشە. بە ئەنجام نەگەیشتنی کۆی دەستور مانای ئەوەیە کە لایەنە سودمەندەکان لە یاساکە هەوڵی جدییان نەداوە بۆ کارپێکردنی دەستور نەک ئەوەی کە دەستور بەڵگەیەکی پر کەموکوڕی بێت.
سێهەم: بەغدا نیوەندی جەدەلێکی سیاسی و مێژویی گەورەیە لە نێوان دو  تایفەی شیعەو سوننە لە سەر دەسەڵات و دارایی و تەنانەت جوگرافیاش.. ئەم جەدەلە رەهەندێکی مێژویی و ئاینی هەیەو لە مەودای نزیک و قابیلی پێشبینیدا قابیلی ساردبونەوەو "نەمان" نییە.. هەر لە سەردەمی سەفەوی و عوسمانییەکانەوە، بەغدا جیا لە هەر شوێنێکی تری جیهان، شوێنی پێکادان و یەکلابونەوەی هەژمونی ئەم دو دیدگا ئاینییە بوە بۆ شێوازی حوکمڕانی و ئیدارەدانی دەوڵەت. عوسمانییەکان لە  ساڵی 1534دا  بە رێبەری سوڵتان سولەیمانی قانونی بەغدایان داگیرکردوە و پاشان  سەفەویەکان لە ساڵی (1623 تا 1638)دا لێان سەندونەوە. دواتر دیسان عوسمانیە سوننەکان دەیگرنەوە تا هاتنی مەمالیک لە 1749، جارێکی تریش  نادرشای ئەفشار پەلاماری ئەداتەوەو ناکوکیەکان قوڵتر ئەکاتەوە لەگەڵ عوسمانی و خوێنێکی زۆر دەڕژێ بەتایبەت لە هەوڵەکانی بۆ گرتنی موسڵ، ئەم ململانێ و جەدەلەی نێوان سونەو شیعەی عێراق بەئەندازەیەک قوڵ و ریشەدارە کە بوار دەڕەخسێنێ کورد بە ئاسانی گەمەی خۆی  بۆ بەدەستهینانی خواستە رەواکانی بکات و ئەو ململانێ مەزهەبییە بگۆڕێ بۆ جۆرێکی نوێ لە خەباتی مەدەنی کە سەرنجی هەردولای ناکۆکیەکە بە لای خۆیا رابکێشێت و لەو ئاقارەدا ماف و خواستە دیموکراتیەکانیشی بەدەست بهێنێت.

سبەی: داهاتوی کورد لە عێراقدا چۆن دەبینیت؟
بابەکر دڕەیی: داهاتوی کورد لە عێراقدا بەندە بە چەند خاڵێکەوە؛ لەوانە چۆنیەتی بەشداربونی هەریەک لە نوخبەی سیاسی شیعەو سوننە لە دەسەڵات و جۆری دابەشبونی هێزیان لە هەر سێ دەزگاکەدا. ئاستی بەشداری کورد لە دەسەڵاتی سیاسی عێراقداو توانایی کادرەکانی لە روی رۆشنبیری و شایستەیی سیاسی و پاکی و لێزانییەوە، هەروەها سیاسەتی ئەمەریکاو وڵاتانی دیموکراتی بەرامبەر عێراق و کوردو ئاستی دەستوەردانیان بۆ مەسەلەکانی دیموکراسی و عەدالەت لەم وڵاتەدا.
خاڵێکی تر؛ شێواز و جۆری سیاسەتی هەرکام لە ئێران و تورکیا بەرامبەر بە عێراق و هەوڵەکانیان بۆ  بنیاتنانەوە یاخود وێرانکردنی عێراق، چونکە تا ئێستاش بۆچونەکان ئەوە دەسەلمێنن کە ئەو دو وڵاتە زۆرتر قازانجی خۆیان لە وێرانبونی عێراقدا دەبیننەوە نەک لە بنیاتنانەوەیدا.
لەپاڵ ئەوانەشدا، سیاسەتی رەسمی دەسەڵاتی کورد لە کوردستاندا بەرامبەر بەغداو جۆری رەفتارکردنی لەگەڵ ناوەند. بێگومان گەر سیاسەتێکی ژیرانە و دوربینانە بگیرێتەبەر ئیمکانی هەیە زۆر ماف بەدەست بێت و بە پێچەوانەشەوە گەر وەک جاران سیاسەتی گەندەڵی و خۆپەرستی و دزی و کەمتەرخەمی  زاڵ بێت ئەگەر هەیە دەسکەوتەکانی کە هێشتاش ماون لەدەست بچن.
خاڵی هەرە گرنگ و ستراتیژی حکومەتی هەرێمی کوردستانە لە بەغدا: ئایا دەیانەوێ گەمەی مشک و پشیلەی نەتەوەچێتی کوردی و شۆڤێنیزمی عەرەبی بە خەڵک بفرۆشن و لەو ئاقارەدا تەمەنی دەسەڵاتی خۆیان و بنەماڵەو حیزبەکانیان درێژە پێبدەن یان دەیانەوێ مافی کۆی گشتی خەڵکی کوردستان بەدەست بێنن و عێراق بەرەو دیموکراسیەت و مەدەنیەت بەرن.. ئەو دو حاڵەتەش هاوشانی یەکترن واتە خەبات بۆ مافە رەواکانی کورد بەشێوەیەکی مەدەنیانە  تەریبە لەگەڵ خەبات بۆ مەدەنیکردنی عێراق و فراوانکردنی پانتایی دیموکراسیەت و عەدالەت لە چوارچێوەیدا.

سبەی: کورد هەمیشە لە ململانێدا بوە لەگەل بەغدا، ئەمجارە گەلی کورد و خاکەکەی کەوتە نێوان بەرداشی ناوەندو حوکمرانانی هەرێم و بەرژەوەندیە حزبییەکانی پارتی و یەکێتی، چۆن کورد لەم دۆخە قوتار دەکرێت؟
بابەکر دڕەیی: بۆ دەربازبون لەو دۆخەی کورد تێیکەوتوە بێگومان هیچ ئامرازێک هێندەی یەکبونی کورد خۆی کاریگەر نییە، بەدەر لەوە پێویستە چەند هەنگاوێک لەبەرچاو بێت:
یەکەم: ناردنی تاقمێک پەرلەمانتاری شایستەو زمانزان بۆ ناوەند.
دوەم: دانانی بەرنامەیەکی نیشتیمانی و نەتەوەیی کە لەسەر بناغەی دیموکراسی و عەدالەت بنیاتنرابێ (نەک شۆڤێنیزمی کوردی ساختە) و پەسەندکردنی لە لایەن پەرلەمانی کوردستانەوەو کارکردنی جددی بۆی لە پەرلەمان و دەزگا دەسەڵاتدارەکانی بەغدا و ناوەند.
سێهەم: بەهێزکردنی دیموکراسیەت و شەفافیەت لە کوردستان و ملدان بە شێوازێکی مۆدێرن و پێشکەوتو لە حوکمڕانی و ئیدارەی کۆمەڵگا.
چوارەم: بەهێزکردنی ستافی نوێنەرایەتی کورد لە هەندەران و بایەخدانێکی جدی بە کاری لۆبیکردن لە ئەمەریکاو پنتەکانی تری دروستکردنی بڕیاری کاریگەر و جیهانی.
پێنجەم: بنەبڕکردنی ریشەیی هەرجۆرە کەڵکوەرگرتنێکی خراپ و نایاسایی لە دەسەڵاتی حکومەت و ئیمکاناتی گشتی کۆمەڵگا
شەشەم: هەوڵدان بۆ راکێشانی گروپەکانی کۆمەڵگای مەدەنی جیهانی بۆ ناو کێشەو گرفتە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکانی کوردستان و لەو رێگایەوە بەهێزکردنی هێزەکانی فشار لەسەر حکومەت و بەشە کۆنەپارێزەکانی کۆمەڵ تا نەتوانن بەو شێوەیەی دەیانەوێ کۆمەڵ بئاژۆن و ئەندازیاری بکەن بۆ داڕشتنی پایە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکەی.

سبەی: ئەرکی دەنگدەری بەرپرسیار چیە لە هەڵبژاردندا؟ گۆڕان چ پەیامێکی بۆ خەڵک و دەنگدەران هەیە؟
بابەکر دڕەیی: ئەرکی دەنگدەری بەرپرسیار ئەوەیە بەوپەڕی هوشیارییەوە دەنگبدات. دەنگدان بۆ هەر کەس و کاندیدێک دو پێویستی سەرەکی هەیە: یەکەم؛ ئەو کاندیدە سەر بە کام حیزب و گروپی سیاسیە. دوەم؛ ئەو کاندیدە خۆی کێیەو باکگراوەند و کەسایەتی چۆنەو چکارە بوەو چی ئەنجامداوە بۆ ئازادی و دیموکراسی لە رابوردودا.
خەڵکی کوردستان خۆیان وشیارن و ئەزانن لە رابردودا چی لەم وڵاتەدا گوزەراوەو پێویست ناکا دوبارەی بکەینەوە، هەرلە گەندەڵی و دزی و چەتەییەوە تا دەگاتە ریفراندۆمی ناوەخت و فاشل، بۆیە مەرجی سەرەکی دەنگدانی هەر کەسێ ئەوە دەخوازێ ئاخۆ دەنگ بە کام لیست و حزب ئەدات، ئایا دەنگ بەو حیزب و لیستە ئەدات کە گەندەڵی و ریسوایی نەتەوەیی هێناوە یاخود ئەو حیزبەی کە بەرامبەر گەندەڵی و دزی و حوکمی بنەماڵە وەستاوە و باجی قورسی لەو بارەیەوە بەخشیوە.
هەروەها بۆ کەسەکانیش بە هەمان شێوە دەنگدەری وشیارو لێپرسراو ئەبێ بزانێ کە بەغدا شوێنێکی گرنگە و ئەبێ دەنگ بە کەسێک بدات کە هەم حیزبەکەی پاک و ئازا بێت و هەم خودی کەسەکەش شایستەیی ئەوەی هەبێ و بتوانێ لە شوێنێکی وەک پایتەختی عێراق داکۆکی لە مافە ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتیەکانی بکات و بە سەربەرزییەوە بژی و ئەوەی لێ راببینرێ تەسلیمی شتە مادییەکان نەبێت و لەبەردەم نەفسی ئەمارەدا مل کەچ نەکات، کەسێک بێ زمانزان بێ، شەرمن نەبێ و بۆ داکۆکی لە مافە خوراوەکانی گەلەکەی و هاوڵاتیانی کۆی عێراق بە گژ  هەمو کەسێکدا بچێتەوە.
پەیامی گۆڕان رونەو هەر کەسێ زەڕەیەک ویژدانی خۆی بکاتە سەرپشک ئەزانێ پەیامی گۆڕان چیەو گۆڕان لەم چەند ساڵەی رابوردودا چی قوربانییەکی بۆ ئازادی و عەدالەت بەخشیوە. گۆڕان واتە خەبات بۆ ئازادی و عەدالەتی ئابوری، هەرکەس ئەو دو رستەیە بە وردی ببینێ لە پەیامی گۆڕانیش تێئەگات و بە دڵسۆزیەوە خەباتی بۆ ئەکات.

05/05/2018
زیاتر...
هیچ بابەتێک به‌رده‌ست نیه‌ .