مستەفا سەید قادر: داواکارم هێزى پێشمەرگە چۆن لە شەڕەکاندا ئازابون، ئازایانە بچنە سەر سندوقەکانى دەنگدان
مستەفا سەید قادر، هەڵسوڕاوی بزوتنەوەی گۆڕان رایدەگەیەنێت؛ جۆش و خرۆشی‌ هاوڵاتیان بۆ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان ئاماژه‌ی ده‌ركه‌وتنی‌ ئاسۆیه‌كی‌ باشه‌، چونکە خه‌ڵك ده‌یه‌وێت گۆڕان و هێزه‌كانی‌ دیکە ببنه‌ بەدیلی پارتی‌ و یه‌كێتی و ئومێد ده‌كه‌م گۆڕان ببێته‌ هێزی‌ یه‌كه‌می‌ هه‌رێمی کوردستان و داوا دەکات؛: هێزى پێشمەرگە و تەواوى هێزە چەکدارەکان چۆن لە شەڕەکاندا ئازابون، لەم پرۆسەیەشدا ئازایانە بچنە سەر سندوقەکانى دەنگدان دەنگ بدەن بەو لیست و کاندیدانەى کە پارێزگارى لە مافە نیشتیمانى و نەتوەییەکان و مافەکانى هاوڵاتیبونیان دەکەن.
مستەفا سەید قادر، هەڵسوڕاوی بزوتنەوەی گۆڕان  لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ کەناڵی (KNN) رایگه‌یاند: له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا ده‌نگده‌رانی‌ پارتی‌ و یه‌كێتی‌ سزای‌ حیزبه‌كانیان ده‌ده‌ن چونكه‌ لێیان بێ‌ ئومێد بون بۆ ئەوەش خه‌ڵكی‌ كوردستان هه‌لێكی‌ باشیان ده‌ستكه‌وتوه‌ بۆ ئه‌وەی‌ ده‌نگ بده‌ن به‌و لایانه‌ی‌ كه‌ به‌باشی‌ ده‌زانن.

وتیشی :"ئاسۆیەکی باش دیارە بە تایبەت بۆ بزوتنەوەی گۆڕان، ئەوەی لە ماوەی رابردودا پارتی و یەکێتی کردویانە کارێکی خراپی کردوەتە سەر دەنگدەرانینان و دەنگدەرەکانی ئەوانی بێ ئومێد کردوە، پێموایە خەڵک چاوی لە بزوتنەوەی گۆڕانە بۆ ئەوەی بتوانێت ببێتە جێگرەوەی ئەوانەی دیکە و ئومێدم وایە کە گۆڕان بە دەنگێکی باش و بەهێزی یەکەم لەم هەڵبژاردنە دەردەچێت".

دەقى دیدارەکە:
-  لەماوەی بانگەشەی هەڵبژاردندا بەڕێزت و هاوكارەكانت شەو و رۆژتان خستوتە سەریەك بۆ سەرخستنی لیستی گۆڕان بەشێوەیەكی مەیدانی، ئەوەندەی كە بە مەیدانی گەڕابێتن، بارودۆخی یەكێتی و پارتی و لایەنەكانی تر لەم هەڵبژاردنەدا چۆن دەبینن؟
مستەفا سەید قادر: لە راستیدا ئەم ماوەیە هەمومان خەریكی هەڵمەتی هەڵبژاردن بوین، هەمو لایەنەكانیش بەگەرمی خەریك بون، لەبەرئەوەی كوردستان بە بارودۆخێكی زۆر خراپدا تێدەپەڕێت، هەمو لایەك رەنگە پێی وابوبێت دەنگدەر سارد دەبێتەوە و وەكو پێویست نەبێت، بەڵام لەو ماوەیەدا كە هەڵمەتی هەڵبژاردن دەستی پێكردوە، ئێمە وەكو بزوتنەوەی گۆڕان چوینە ناو هەڵمەتەكەوە لەهەمو سنور و ناوچەكان و شار و شارۆچكە و گوندەكان، ئاسۆیەكی باش دیارە بەتایبەتی بۆ بزوتنەوەی گۆڕان، وا هەست ئەكەم ئەوەی یەكێتی و پارتی لە ماوەی دەسەڵاتدارێتی خۆیاندا كردویانە، كاریگەریی خراپی كردوەتە سەر دەنگدەرەكانیان و دەنگدەرەكانی ئەوانی بێئومێد كردوە، من پێم وایە خەڵك چاوی لە بزوتنەوەی گۆڕان و چەند لایەنێكی تر بێت بۆ ئەوەی بتوانێ ببێتە جێگرەوەی ئەوان و ئومێدم وایە كە گۆڕان بە دەنگێكی باش و بەبەهێزی لەم هەڵبژاردنە دەربچێت.

-  هەر خودی یەكێتی و پارتی هەندێ جار باس لەوە دەكەن كە بزوتنەوەی گۆڕان ریزەكانی كوردی تێكداوە و ئامادە نیە بۆ یەكڕیزی و لە زۆربەی لێدوان و گوتارەكانیاندا ئەوان جەختیان لەوە كردوەتەوە كە ئەوان ئامادەن بۆ ئەوەی كە یەكڕیز بن و ریزەكانی گەلی كورد یەكڕیز بێت، بۆچونی بزوتنەوەی گۆڕان بۆ یەكڕیزی چیە؟
مستەفا سەید قادر: بزوتنەوەی گۆڕان یەكڕیزی بەوە دەبینێت كە تۆ هێزێكیت هەیت، گۆڕان بڕوای بە ژیانی دیموكراسی هەیە، بڕوای بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن هەیە، بۆیە پێی وایە هەمو هێز و لایەنەكان بەپێی هێز و قەبارەی خۆیان لە دەنگی هاوڵاتیان، پێویستە بەشدارێكی راستەقینە بن لە دەسەڵات لە هەرێمی كوردستاندا چ لەناو پەرلەمان، چ لە حكومەت و چ لە حكومەتی خۆجێیی و هەمو دام و دەزگاكان ئاسۆیی و ستونی بەشدار بن بەپێی قەبارەكانی خۆیان، لەبڕیاردانی سیاسی و لە سەروەت و سامانی ئەم وڵاتە هەموی ئاگادار بن و بێگومان لایەنەكان بەیەكەوە كارنامەیەك دروست دەكەن، واتە هاوبەشیی راستەقینە بەلای بزوتنەوەی گۆڕانەوە یەكڕیزییە. یەكڕیزی ئەوەیە چی بۆ كوردستان باشە ئەوە جێبەجێ بكەیت، ئێمە چەندین جار لە بردو و تەنانەت لە كاتی ئۆپۆزسیۆنبونیشدا پرۆژەمان هەبوە بۆ ئەوەی كە ستراتیژێكی هاوبەشی كوردستانیمان هەبێت، بەوە یەكڕیزیی كوردستان پێكدەهێنرێت، بەوە بەشێكی زۆر لەو گرفتانەی لە چەند ساڵی رابردودا هاتە پێشمان، ئەو یەكڕیزییەی ئێمە پێی دەڵێین ستراتیژیەتی هاوبەش، ئەگەر هەمانبوایە، روبەڕوی هەمو ئەو كێشەو قەیرانانە دەبوینەوە كە بەرۆكی كوردستانیان گرتوە، ئەویش لە سایەی هەردو حیزبی دەسەڵاتدار (پارتی و یەكێتی)، بۆیە بەلای ئێمەوە یەكڕیزی ئەوەیە كە تۆ هاوبەشێكی راستەقینە بیت و پرۆژەی نیشتمانیت هەبێت و دامودەزگاكانت رێكبخەیت و حكومەتێكی باشت هەبێت و هاوڵاتی ئاشت بكەیتەوە و خزمەتی هاوڵاتیان بكەیت، سەبارەت بە عێراقیش كە ئەم هەڵبژاردنەمان بۆ پەرلەمانی عێراقە، مافە دەستورییەكانت بەدەستبهێنیت، ئەوە بەلای ئێمەوە یەكڕیزییە نەك ئەوەی كە تۆ پاشكۆیەتی بكەیت و ئەو چی وت تۆ بەقسەی بكەیت.

- ئەو تەخوینەی ئەوان لە كوێوە سەرچاوەی گرتوە كە دەڵێت بزوتنەوەی گۆڕان یەكڕیزیی قبوڵ ناكات؟
مستەفا سەید قادر: هەر لە پاشكۆیەتی نەكردنەوە سەرچاوەی گرتوە، ئێمە هاوبەشیمان دەوێ نەك پاشكۆیەتی، ئێمە دەمانەوێ هاوبەش بین نەك پاشكۆ، دەمانەوێ هەمو لایەنەكانیش بەشدار بن بەپێی توانا و قەبارەی خۆیان، ئەم وڵاتە وڵاتی هەمومانە، پێمان وا یە كە دەبێ مافی هەموان پارێزراو بێت.

- بزوتنەوەی گۆڕان لە سەرەتای دروستبونیەوە هەم لە ئاستی ناوخۆی خۆیەوە، هەم لەسەر گۆڕەپانی سیاسی لەناوخۆی هەرێمدا، چەند قۆناغێكی بڕیوە. ئێستا بزوتنەوەی گۆڕان لە گۆڕەپانی سیاسی هەرێمی كوردستاندا پێی لە كوێ داناوە؟ لە كوێ پێداگرە و قۆناغی بزوتنەوەی گۆڕان لە پێگەی سیاسی چ شوێنێكە؟
مستەفا سەید قادر: بزوتنەوەی گۆڕان لە (25/7) بە لیستێك بەشداریی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانی كرد و ئەو دەنگانەی بەدەستی هێنان چاوەڕواننەكراو بو بۆ هەندێ لایەن بەتایبەتی نەیارەكانی، بەڵام بۆ بزوتنەوەی گۆڕان چاوەڕوانكراو بو، پێشمان وابو كە دەنگەكانمان لەوە زیاترە كە هێناومانە، بەڵام بەهۆی ئەو تەزویر و پێشێلكارییانەی كە كران، وایكرد كە كورسییەكانمان كەم بێتەوە، ئەگەرنا لە كوردستاندا پێمان وایە خەڵكێكی زۆر گۆڕانخوازە و دەنگیان داوە بە گۆڕان، هەرچۆنێك بێت ئەو كورسییانە یاخود ئەو دەنگانە قبوڵكران، چونكە هەرچۆنێك بێت هەڵبژاردن یان دیموكراتیەت باشترە لە هەر رێگایەكی تر، ئەگەرچی گەموكوڕیشی هەبێت بەرەبەرە دەكرێت كەموكورتییەكانی وەلا بنرێن و كەم بكرێنەوە، پاش ئەوە قۆناغی ئۆپۆزسیۆنبونی دەستپێكرد و بە كۆمەڵێك پرۆژەی باش دەستیپێكرد و پاشان كۆمەڵ و یەكگرتوش لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان پێكەوە پرۆژەمان پێشكەش كرد بۆ وەزارەتەكان، سەرەڕای ئۆپۆزسیۆنبونمان، بەڵام ئێمە لە پەرۆشیمان بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە پرۆژە بەشداریمان كرد، كە خۆشمان لە حكومەت نەبوین، داوامان كرد پرۆژەكانمان جێبەجێ بكەن كە بۆ حكومەت و بۆ خەڵك باشە، بۆیە ئەمە قۆناغێكی تر بو كە تیایدا بزوتنەوەی گۆڕان رەگ و ریشەی خۆی داكوتا لەناو خەڵك، لە هەڵبژاردنەكانی دواتریش، چ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان و چ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و چ ئەنجومەنی پارێزگاكان، گۆڕان لەسەر پێی خۆی وەستا و بەتەواوی چوە ناو خەڵك و هەڵوێست و ئامانجەكانی گۆڕان و ئەو ئامانجانەی بۆی دروست بوە، دەركەوت كە سورە لەسەر ئامانجەكانی خۆی تەنانەت لە قۆناغی چونەناو دەسەڵاتیشەوە گۆڕان لە ئامانجەكانی خۆی لای نەدا و بەردەوام بو لەسەر ئەو ئامانجانەی كە لەسەری دامەرزابو، بۆیە دەتوانین بڵێن بزوتنەوەی گۆڕان ئێستا بە تەواوەتی خۆی گرتوە بە بەهێزی و بەرەو بەهێزتریش دەچێت. ئێمە چاوەڕوان دەكەین لەم هەڵبژاردنە ببینە هێزی یەكەم.

-  لەماوەكانی رابردودا خەڵکانێک هەبون دەنگی بە بزوتنەوەی گۆڕان نەداوە، بەڵام بەتایبەتی لەدوای مردنی رەوانشاد نەوشیروان مستەفا كە كاریگەرییەكی گەورەی هەبو، هەروەها بەهۆی راستگۆیی و یەكدەنگیی نوێنەرەكانی، هەم لە پەرلەمانی عێراق، هەم لە پەرلەمانی كوردستان، هەم نوێنەرەكانیان لە حكومەت بەهۆی ئەوەی كە راستگۆ بون لەگەڵ بەڵێن دروشمەكانی بزوتنەوەی گۆڕان، ئێستا رەنگە دەنگ بە بزوتنەوەی گۆڕان بدەن. ئەم قسەیە بۆ یەكێتی و پارتیش راستە؟ بەتایبەتی تۆ كە بە مەیدانی بۆ بانگەشەی هەڵبژاردنی گۆڕان ناوچەكان دەگەڕێیت؟ واتا ئەم قسەیە وایكردوە كە دەنگدەری یەكێتی یاخود دەنگدەری پارتی بۆ ئەمجارە دەنگ بە بزوتنەوەی گۆڕان بدەن؟
مستەفا سەید قادر: بەڵێ پێم وایە و بەڵگەش لای خۆم هەیە و هەرچەندە هەڵبژاردن شتێكی تایبەتە و دەنگدانێكی نهێنییە، بەڵام پێم وایە كە دەنگدەرانی یەكێتی یان پارتی و هەندێ لایەنی تریش دەنگ بدەن بە بزوتنەوەی گۆڕان، چونكە بزوتنەوەی گۆڕانی تاقیكردوەتەوە و بۆی دەركەوتوە، بزوتنەوەی گۆڕان هیچ بوارێكی نەهێشتوەتەوە كە پرۆژەی نەبێت بۆی. بواری ژیانی خەڵك چ تایبەت چ گشتی، چ ناوخۆی كوردستان چ بۆ ناوچە دابڕێنراوەكان و بەهەمان شێوە لە سەر ئاستی عێراق و ناوچەكەش بوەتە هێزێك كە خەڵكی كوردستان متمانەی پێ بكات بەتایبەتی كە بە چەند قۆناغ و هەنگاوێكدا تێپەڕیوە كە لە هەمو ئەو هەنگاوانەدا شارەزایانە لێی دەرچوە، راستە ئاستەنگ هاتوەتە پێش، چونكە وەك ئاشكرایە گۆڕان بزوتنەوەیەكی تازەیە و تەنانەت لەناوخۆی خۆشیدا چەند قۆناغێكی بڕیوە، سەرەتا هەر لە لیستێكەوە دەستی پێكردوە، دوای ئەوە ئۆرگانەكانی خۆی رێكخستوە پاشان دەستوری داناوە و كۆنفرانسی نیشتمانی بەستوە، هەڵبژاردنە ناوخۆییەكانی كردوە و بە چەند قۆناغێكدا تێپەڕیوە و مۆدێلێكی نوێی لە حیزبایەتی هێناوەتە ناو كوردستانەوە و تەنانەت مۆدێلێكی نوێی لە خەبات و تێكۆشانیش هێناوەتە كایەوە، بۆیە زۆر شتی سەلماندوە بۆ خەڵك، رەنگە زۆر هێز و لایەنی سیاسی پێی وابێت ئەگەر هێزی چەكداری نەبێت گۆڕان ناتوانێ بژی، بەڵام بزوتنەوەی گۆڕان سەلماندی كە بەڵێ دەژی، راستە حیزبی تریش هەیە بەبێ هێزی چەكدار، بەڵام یەكێتی و پارتی پێیان وابو حیزبێكی گەورەی وەكو گۆڕان بەبێ هێزی چەكدار ناژی، بەڵام گەورەترین هێز بریتییە لە پشتیوانیی خەڵك لەگەڵ بەرنامە سیاسییەكەت و پرۆژەكانت و كردەوەكانت. 

- چەند جارێك و بە چەند جۆرێكی جیاواز دەنگۆی ئەوە بیستراوەتەوە كە ئێستا ئەو جۆش و خرۆشەی كە دەنگدەرانی گۆڕان و هەڵسوڕاوانی گۆڕان لە كەمپەین و بانگەشەكاندا هەیانە، لەئاستێكی چاوەڕواننەكراو بو، هەروەكو بەڕێزیشت ئاماژەت پێكرد وەك چۆن هێنانی ئەو ژمارە كورسییە لە (2009)دا بۆ هەندێ كەسی تر چاوەڕواننەكراو بو، قسەی بەڕێزت لەسەر ئەو جۆش و خرۆش و حەماسەتەی كە خەڵكانی گۆڕان و دەنگدەران و گەنجان هەیانە چیە؟
مستەفا سەید قادر: ئێمە دەبێ شانازی بە دەنگدەر و هەڵسوڕاوەكانمان بكەین بەڕاستی بۆ ئەو گەرم و گوڕییە كە بەبێ هیچ ئیمتیازاتێك و بەشێوەی خۆبەخشانە هاتونەتە مەیدان و بانگەشە دەكەن بۆ لیستی گۆڕان و كاندیدەكانی، هەروەها لەسەر توانای خۆیان و بە هەمو قەناعەتێكەوە كە تەنها پرۆژەی گشتی و بەرنامەكەمان دیارە و كردەوەكانی رابردو دیارە كە گۆڕان لە ئامانجە نیشتمانی و بەرنامە ستراتیژییەكەی خۆی لای نەداوە، لە ئامانجە نەتەوایەتییەكان لانەدراوە و سازش نەكراوە، بۆیە ئەم هەڵسوڕاو و گۆڕانخوازانە لەگەڵ دەنگدەرانی گۆڕان كاریان كردوەتە سەر خەڵكی لایەنەكانی تریش، ئەمە بەڕاستی جێی شانازییە و دەبێ سوپاس و ستایش بكرێن.

- بەچەندین شێوە هەوڵی ساردكردنەوەی خەڵك دەدرێت بەوەی كە لەماوەی رابردودا هەڵبژاردن هیچی نەگۆڕیوە بەتایبەتی بزوتنەوەی گۆڕان كە داینەمۆكەی هەڵبژاردن و دەنگدانە، بەمەش بزوتنەوەی گۆڕان دەخەنە سوچێكەوە، گرنگیی هەڵبژاردن لای بزوتنەوەی گۆڕان چیە؟ بایەخی دەنگ دەنگدەر لای ئەم بزوتنەوەیە چیە؟
مستەفا سەید قادر: لەراستیدا ئەوە بەشێكە لە ژیانی دیموكراتی، بەڵام ئێمە كەمتر لەگەڵ ئەم ژیانی دیموكراتییە ئاشناین و وا خەریكە رادێین لەگەڵی، وەك ئاشكرایە كوردستان لەدوای راپەڕینەوە یەكەم هەڵبژاردنی لە ساڵی (1992) كردوە، دوای ئەوەش تا ماوەیەكی زۆر هەڵبژاردنی نەكردوە تا هەڵبژاردنی شارەوانییەكان كرا، دوای روخانی رژێمی عێراقیش، هەڵبژاردنەكانی تر كراوە و ئێستا وا دەیبینین هەڵبژاردنەكان دەكرێن، ژیانی دیموكراتی بەو جۆرەیە كە دەبێ ئارامیت هەبێ و هەڵبژاردن بۆ هەڵبژاردن هەوڵی خۆت بدەیت و خۆت بەهێز بكەیت و بەپێی دەنگەكانت كورسی بەدەستبهێنیت و بەپێی كورسییەكانیش دەچیتە ناو دەسەڵات یان لە پەرلەمان یان لە كایەی سیاسی بەشدار دەبیت. بۆیە تاڕاددەیەك ئەم رانەهاتنە وایكردوە كە لە رابردو تۆ بەرامبەر بە رژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق شۆڕشت كردوە، شۆڕشی چەكداریشت كردوە بەناچاری و كەمتر رێگایان داوە تۆ بەڕێگای ژیانی دیموكراتیانە بێیت بەشداری بكەیت، بگرە بە چەك روبەڕوت بونەتەوە و تۆش ناچار بویت بە چەك شۆڕشی یەك لەدوای یەك و بە خەباتی چەكداری بەشدار بیت، راستە خەباتی تریشیان بەكارهێناوە، بەڵام خەباتە سەرەكیەكەیان خەباتی چەكداری بوە، جا بۆیە هەتا خەڵك رادێت لەگەڵ ژیانی دیموكراتی، كاتی دەوێ، بەتایبەتیش یەكێتی و پارتی كەمتر زەمینەیەكی لەوجۆرەیان خۆشكردوە، بۆیە ئەڵێم ئەم شانازییە بەر بزوتنەوەی گۆڕان و ئەو لایەنانەی تر دەكەوێت كە بەبێ هێز هاتونەتە هەڵبژاردنەوە و چاوەڕوانی دەنگ دەكەن و دەیانەوێ بەرێگای دیموكراتیانە بەشدار بن كە رێگایەكی لەسەر خۆیە و دەبێ چاوەڕوانیت هەبێت، بەڵام سەلامەتتر و ئەمینتر و بێقوربانیترە. لەشۆڕشی چەكداری یاخود لە شەڕی ناوخۆ دەبینین ئەو هەمو قوربانییە لە پێشمەرگە و خەڵك و گەنج و چین و توێژەكان كەوتونەتەوە، بەڵام ژیانی دیموكراتی قوربانییەكی كەمتری دەوێت بە سەبر و ئارامیی زیاترەوە. بۆە تاڕادەیەك ئێستا دەتوانین بڵێن خەریكە ئەو ژیانی دیموكراتیە جێی خۆی دەگرێت كە ئەمە جێی خۆشحاڵییە، بەڵام گرنگ ئەوەیە هەڵبژاردنەكان لەكاتی خۆیان ئەنجام بدرێن. ئومێد دەكەین هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان كە ماوەیەك درێژیان كردوەتەوە چیتر درێژ نەكرێتەوە و وابكەین ئێمە چ لە دەستوردا چ لە پەرلەمان بڕیارێكمان هەبێ كە لە كاتی خۆیدا هەڵبژاردنەكان ئەنجام بدرێن، ئێستا هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق تاڕاددەیەك باشترە، هیوادارین لە كوردستان چ ئەنجومەنی پارێزگاكان چ پەرلەمان لەكاتی خۆیدا بێت بۆ ئەوەی خەڵك رابێت بەم ژیانی دیموكراسییەك ئەوكات خەڵك باشتر دەچێت بۆ سندوقەكانی دەنگدان و دەزانێت كە كاریگەریی دەبێت. 

- سەبارەت بە بێئومێدكردنی خەڵك لەلایەك و سەبارەت بە گرنگیی دەنگ و دەنگدەر چی؟ لەكاتێكدا كە ئەو دەنگەك رەنگە چارەنوسی خێزنێك یان ئەو كەسە دیاری بكات كە بۆ ماوەی چوار ساڵی داهاتو لەم دۆخەی ئێستادا بمێنێتەوە یاخود بیەوێت گۆڕانكاری بكات لەم دۆخەی ئێستا؟
مستەفا سەید قادر: دەنگدان زۆر گرنگە بۆ خەڵك، بۆ دەنگدەرەكانی كوردستان، دەنگ هەم مافێكی رەوای خۆیەتی، هەم مافێكی یاساییشە، مافێكی دەستورییە، دەنگدەر ئەم مافە لەدەست خۆی نەدات باشە، ئەمە لەلایەك، لەلایەكی ترەوە ئەركێكیشە، ئەركێكی هەم نیشتمانییە وەكو كوردستانییەك، كە بچیت دەنگ بدەیت بۆ ئەوەی كورسیی باشت هەبێت و كورد بە كورسیی زۆرەوە بەشداری بكات یان ئەو لایەنانەی كە خۆت بڕوات پێیەتی بە كورسیی زۆرەوە بەشداری بكات بۆ ئەوەی بچێت لەوێ مافە رەواكانی تۆ بەدەستبهێنێت، ئەمە ئەركێكی نیشتمانییە، لە هەمان كاتدا ئەركێكی نەتەوایەتیشە وەكو نەتەوەی كورد هەر بچیت مافە نەتەوایەتییەكانت جێبەجێ بكەیت، هەروەها ئەركی هاوڵاتیبونیشە وەكو هاوڵاتییەك بۆچی دەنگەكانی خۆت لەدەست بدەیت كە ئەركێكی قورس نیە و ئاسانە، هەروەها ئەركێكی ئاینیشە، بۆیە هیوادارم خەڵك بچێت دەنگ بدات ئەگەر بیانەوێ گۆڕانكاری ببێت، ئەگەر بمانەوێ ئەم كێشانەی ئێستا بەرۆكی هەرێمی كوردستان و عێراقی گرتوە وەكو خۆی بمێنێتەوە، ئەوا بە نەچونت بۆ دەنگدان وەكو خۆیان دەمێننەوە، بەڵام ئەگەر بچێت دەنگ بدەیت بێگومان ئاڵوگۆڕ دەبێت ئەگەرچی ئاڵوگۆڕەكە رێژەییش بێت، پێم وایە خەڵك چەند زۆرتر بچن بۆ دەنگدان ئەوەندە ئاڵوگۆڕەكان باشتر و خێراتردەبن. بۆیە هەر تاكێك بیر دەبێ لە ویژدانی بكاتەوە، بیر لە ژیانی خۆی و خێزانی و منداڵەكانی بكاتەوە لەم دۆخە ناهەموارەی تێی كەوتوە، دەبێ بزانێت باشترین هەلی دەستكەوتوە كە هەلی دەنگدانە، بۆیە پێویستە بچێت دەنگ بدات بەو لایەن و كەسانەی كە خۆی پێی باشە. ئومێدیش دەكەین كە گۆڕان لەپێشی پێشەوە بێت.

- لەسەرو بەندی هەر هەڵبژاردنێكدا باس و خواس و دەنگۆی ساختەكاری و تەزویر دیسانەوە دەبێتە باسێكی گەرم، لەمجارەدا بەهۆی ئەوەی كە رێگای تازە هەیە بۆ كەمكردنەوەی ساختەكاری، باس لەوە دەكرێت كە رێژەی ساختەكاری تاوەكو ئاستێكی باش كەم بوەتەوە. گرەنتی هەیە ئەمجارەیان رێژەی ساختەكاری لە ئاستێكدا بێت كاریگەری لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردن دروست نەكات؟
مستەفا سەید قادر: بەپێی ئەو هەواڵ و زانیارییانەی كە بە ئێمە دەگات و رێنماییەكان یان بڕیارەكانی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانمان پێ دەگات، بەڵێ‌ ئەم جارە تەزویر تاڕاددەیەكی باش كەمكراوەتەوە، وەك دەزانن تەزویر هەر دەكرێت، رەنگە لە هەر شوێنێكی دنیادا تەوزیر بكرێت، بەڵام بە رێژەیی، پێمان وایە بە رێژەیەكی كەمتر لە جاران تەزویر دەكرێ و رێژەكەی زۆر كەم دەبێت، بۆیە ئومێدمان هەیە. یەكێك لە رێگاكانی كەمكردنەوەی تەزویر، چونی دەنگدەرە بۆ دەنگدان، چونكە كە تۆ خۆت چویت دەنگت دا، كەس ناتوانێ لەجێی تۆ دەنگ بدات، دوەمیش تۆ دەنگی خۆت دەدەیت، ئەوكاتە دەنگ بۆ ئەو لایەنە یان ئەو كاندیدە دەدەیت كە خۆت دەتەوێ، بەڵام كە نەچوی دەنگ بدەی، هەم خەڵكی تر دەچێ دەنگ دەدات لەجێی تۆ، بۆیە ئەمە یەكێكە لە رێگرییە گەورەكانی تەزویركردن، بێجگە لە رێگاكانی تر كە وەكو باسم كرد، كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان ئەو رێوشوێنانەی كە دایانناوە تا ئێستا هەمومان دەیزانین، پێم وایە رێگرییەكی باش دەكرێ لە تەزویر و ئومێدمان وایە كە ئەو دەنگانەی لە رابردو بەهۆی تەزویر لەدەستمان داون، ئەمجارە یان هەر نەبێ یان كە بشبێت شتێكی كەم بێت.

- بزوتنەوەی گۆڕان نەخشەڕێگای چیە بۆ كەركوك؟ ئێوە وەكو گۆڕان تاوەكو چەند چاوتان لەسەر كەركوكە و چاوەڕێی متمانەی كەركوك و كەركوكییەكان دەكەن؟
مستەفا سەید قادر: كەركوك لای بزوتنەوەی گۆڕان گرنگییەكی زۆری هەیە، هەم گرنگیی خاك وەكو نیشتمان كە ناكرێ سازش لەسەر نیشتمان بكرێت، هەم وەكو كوردیش بەگشتی چەند ساڵە خەبات دەكات لەپێناوی كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان، لەپێناوی نیوەی خاكی كوردستان كە كەركوك و شوێنەكانی ترە، بەڵام كەركوك بە چەقی ناوچە دابڕێنراوەكان ناسراوەو قوربانی زۆری بۆ دراوە كە بەشێكی زۆری لەپێناوی كەركوك بوە، چونكە رژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق ئەگەر تۆ بەم ناوچەیەی كە ئێستا هەرێمی كوردستانە رازی بویتایە، ئەمەی كە ئێستا پێی دەوترێ هەرێمی كوردستان، ئەوە رژێ/ە یەك لەدوای یەكەكان رازی دەبون جا ناوی دەنێی ئۆتۆنۆمی یان هەر ناوێكی تری لێ دەنێی دەسەڵاتەكە چۆن دەبێ جیاوازە، بەڵام وەكو خاك، شوێنێكی گرنگە و مێژوییشە نەك هەر بۆ باشوری كودستان، بەڵكو بۆ كوردستانی گەورە و بۆ هەمو بەشەكانی كە چاویان لێوەیەتی بوەتە شوێنێك كە ناكرێت تۆ فەرامۆشی بكەیت، بزوتنەوەی گۆڕان بەلایەوە گرنگە و گرنگی زۆری پێداوە، چ لەنوسینەوەی دەستوری عێراقی كە كاك نەوشیروان یەكێك بوە لە كاراكتەرە سەرەكیەكان و رۆڵێكی كاریگەری هەبوە، دیارە لەگەڵ ئەوانی تردا، بۆیە گرنگی زۆر دراوە بەوە و بەمادەی (140) كە كۆتایی هاتوە و پێكهاتون، بەڵام بەداخەوە ئەم مادەیە جێبەجێ نەكراوە لە كاتی خۆیدا، لەكاتێكدا كە كورد دەسەڵاتی هەبوە و سەرۆك كۆماری هەبوە و جێگری سەرۆك وەزیرانی هەبوە، چەند وەزارەتی هەبوە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا بەشدار بوە بە ژمارەیەكی باش، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی هەبوە، لەم چەند ساڵەی رابردودا نەتوانراوە جێبەجێ بكرێت بەڵام گۆڕان بێجگە لەوەش لەكاتی دروستبونیەوە ئێمە پرۆژە و نەخشەڕێگامان هەبوە بۆی، هەم لە بەرنامەی سیاسیی گۆڕاندا رەنگی داوەتەوە، بەرنامە سیاسییەكەی زۆر بەجوانی باسی كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان دەكات و نەخشەڕێگای داناوە چۆن بتوانین بیگەڕێنینەوە سەر هەرێمی كوردستان، وە لە هەمان كاتدا ئێمە لە (22/11/2012)ش كۆبونەوەیەك كرا لە سەرۆكایەتی هەرێم لەوێ هەمو لایەنە سیاسییەكان بەشدار بون بە پەرلەمان و حكومەتیشەوە، ئێمە نەخشەڕێگایەكمان برد لەوێ وەكو بزوتنەوەی گۆڕان، نەخشەرێگاكەمان برد بۆ كۆبونەوەكە دابەشمان كرد هەمو لایەنەكانیش پێیان باش بو چونكە نەخشەڕێگاكەی ئێمە چارەسەرێكی تاڕاددەیەك گونجاوی بەخۆیەوە بینیبو بۆ ئەو كاتە و بۆ ئێستاش باشە هەم لەبارەی ناوخۆی كەركوك كە چۆن لەگەڵ پێكهاتەكان مامەڵە بكرێت، چۆن بەشدارییان پێ بكرێت، چۆن وا بكرێت كە دڵنیا ببنەوە لەسایەی حكومڕانیەتی كورد یان هەرێمی كوردستاندا ئەوان مافەكانیان پارێزراوە، وە بەشدار دەكرێن لە كەركوك و لە ئەو دەسەڵاتانەی كە لە كەركوك هەیە، ئەمە بۆ خودی ناو كەركوك، لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان، هەم دیاریكراوە كە هەرێمی كوردستان ئەركەكانی چی بێ و چی بكات، لەسەر ئاستی عێراق سەرۆك كۆمار چی بكات، ئەنجومەنی نوێنەران چی بكەن، ئەنجومەنی وەزیران چی بكرێت، لەنەخشەڕێگاكەدا ئاماژەی پێكراوە و لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی چی بكەین، نەخشەڕێگایەكی تێر و تەسەلە كە دەكرێ ئێوە وەكو دۆكۆمێنتێك شی بكەینەوە لە دەرفەتێكدا، بۆیە گۆڕان نەخشەڕێگایەكی باشی هەبوە و گرنگی تایبەتی داوە بە كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان.

- ئێوە نزیكەی ساڵێك و سێ مانگ بەشداربون لە حكومەتی هەرێمی كوردستان كابینەی هەشتەم، لەو ماوەیەدا پرۆژەی خۆتان هەبو، كۆمەڵێك ئامانجتان هەبو، ئەمەوێ بپرسم ئەو ئامانجانە چی بون كە ئەوكات هەتانبو؟ بەتایبەتی ئەوەی كە پەیوەندیی زیاتر بە بەڕێزتەوە هەیە كە هێزەكانی پێشمەرگە و وەزارەتی پێشمەرگەیە.
مستەفا سەید قادر: لەراستیدا ئێمە دروشمی هەڵبژاردجنی پێشومان، (بەرەو دەسەڵات) بو، بەرەو دەسەڵاتیش بەپێی قەبارەكەی خۆت بەشداری لە دەسەڵات دەكەیت دوای گفتوگۆیەكی زۆری لایەنە سیاسییەكان بەیەكەوە، دوای چەند مانگێك ئینجا رێكەوتنێك بو لەنێوان لایەنە سیاسییەكان لە حكومەتێكی بنكەفراواندا بەشداری بكەین، بەشداریی ئێمە لەسەر بنەمای هاوبەشیی راستەقینە بو لەسەر سەروەریی یاسا و لەسەر ئەوە بو كە ئێمە دامەزراوەكانی هەرێمی كوردستان بەدامەزراوەیی بكەین واتا دامودەزگاكانی حكومەتی هەرێم، وە پاشماوەی دو ئیدارەیی نەهێڵین و چاكسازی بكەین لەناو دەمودەزگاكان و هەوڵ بدەین ژیان و گوزەرانی خەڵك باشتر بكەین، بۆ ئەو مەبەستە ئێمە بەشداریمان كردوە لەم حكومەتی بنكەفراوانەدا بۆ ئەوەی ئەم كارنامەیەی خۆمان جێبەجێ بكەین. ئەوە بەتایبەتی پارتی كە حكومەتی پێكدەهێنا وە دواییش لایەنەكانی تر وە ئێمە، پێشمان وابو كە ئەم حكومەتی بنكەفراوانە بۆ ئەو قۆناغە باش بو، بەتایبەتی كە باسی ئەو چوار ساڵە ئارامییەمان دەكرد كە بەم شێوەیە بوایە، پێمان وابو چوار ساڵە ئارامییەكە بەڕێوەدەچو وە هەنگاوی باشیش دەنرا، سەرەتا دەتوانم بڵێم لە ساڵی یەكەمدا تاڕادەیەك هەم متمانەیەك دروست بو لەنێوان لایەنە سیاسییەكان، هەمیش هەوڵدەدرا بەرەو ئەوە بڕوات، بەڵام شەڕی داعش رێگرییەكی گەورە بو لەبەردەم كابینەی هەشتەمدا بەتایبەتی ئێمە كە بەچوار وەزارەت بەشداریمان كردبو، یەكێك لەوانە وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی دارایی بو كە هەردو وەزارەتەكە كێشەیەكی زۆریان هەیە بەتایبەتی كە تۆ روبەڕوی شەڕێك ببیتەوە، شەڕ هەم هێزی دەوێ، هەم پارەی دەوێ، ئەمە لەلایەك، لەلایەكی ترەوە ئێمە بە دو بریكاری وەزارەت بەشداریمان كردبو لەگەڵ دو راوێژكار و شەش بەڕێوەبەری گشتی و یەك نوێنەرمان هەبو لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان كە ئەمە لەچاو قەبارەی دەنگەكان و كورسییەكانی گۆڕان كەم بو.

- خۆی بڕیاربو بەقەدەر كورسییەكان بەرێژەی (24%) وەربگرن، بەڵام گۆڕان بەڕێژەی (5%) بەشداریی حكومەتی كردوە.
مستەفا سەید قادر: بەڵی دەبوایە بەقەدەر قەبارەی خۆمان تەنانەت وەربگرتایە، ئەوكاتە كاك عومەری سەید عەلی سەرۆكی وەفدەكە بو هەر ئەوەی بەكاردەهێنا، وتی بە ئاسۆیی و ستونی پێویستە ئێمە بەشداربین لە هەمو حكومەتی هەرێم، لایەنەكانی دیكەش بەهەمان شێوە بەپێی قەبارەی خۆیان، بەڵام ئەمە جێبەجێ نەبو. شەڕی داعش رێگریی كرد لەوەی كە ئێمە بتوانین ئەوەی پێویستە بیكەین بە تایبەتی ئێمە دەبوایە ناچار بین یەكێك لە كارە سەرەكیەكانمان روبەڕوبونەوەی ئەو شەڕە بێت، ئەگەرنا ئێمە بەرنامەمان هەبو و پرۆژەمان هەبو هەم لە ئۆپۆزسیۆنبوندا پرۆژەمان هەبو، ئەو پرۆژانە وامان دانابو كە بچین لە وەزارەتەكانی خۆمان و لە كۆی ئەنجومەنی وەزیرانیشدا هەوڵی جێبەجێكردنیان بدەین بە یارمەتیی هەمو لایەنەكانی ناو ئەنجومەنی وەزیران، خۆشمان ئەو وەزارەتانەی بەدەستمانەوەیە هەوڵ بدەین كە چاكسازیی باشیان تێدا بكەین و پرۆژەشمان هەبو بۆ هەمویان، پرۆژەكانیش هەندێكی لەسەرەتادا بون، هەندێكی لە جێبەجێكردندا بون، بۆنمونە لە وەزارەتی دارایی پرۆژە هەبو و ئێمە كە لە حكومەتیش بوین ئەوكاتە چوین شەش ملیار و نیو دۆلار حكومەت قەرزدار بو، دو مانگیش موچەی فەرمانبەرانی نەدابو، تا ئەو كاتەی ئێمەش دورخراینەوە هەر بەم شێوەیە بو. 

- واتە ساڵێك و سێ مانگ دوای ئەوە؟
مستەفا سەید قادر: ساڵێك و سێ مانگ هەربەم شێوەیە بو، كە ئێمە هاتوینەتە دەرەوە حكومەت هەر ئەو قەرزەی لەسەر بوە و هەر ئەو دومانگەش قەرزار بوە، بۆ نمونە، لە وەزارەتی پێشمەرگە، لەو وەزارەتە ئێمە بەرنامەمان هەبو بۆ ئەوەی چۆنێتی رێكخستنەوەی و بۆ ئەوەی بیكەینە هێزێك كە پارێزگاری لە هەرێمی كوردستان بكات و لە چوارچێوەی حیزب دەری بهێنین. هەر لە پەرلەمانی كوردستان لە ساڵی (1992) یاسای كۆمەڵە و حیزبە سیاسییەكان دەرچو كە بەپێی ئەو یاسایە بێت، نابێ حیزب هێزی چەكداری هەبێت، كەچی تائێستا جێبەجێ نەكراوە، حیزب مەڵبەندی رێكخستنی پێشمەرگەی هەیە و مەكتەبی رێكخستنی پێشمەرگەی هەیە، تائێستا ئەوانە وەكو خۆیەتی و بەردەوامە كە ئەمە یاسایی نیە، تائێستا ئەوە جێبەجێ نەكراوە، لە پرۆژەیاساكەی خۆمان بۆ چاككردنی وەزارەتی پێشمەرگە لەكاتی ئۆپۆزسیۆنبونیشدا یەكێك لە خاڵەكانی ئەوە بو كە دەبێ ئەمە قەدەغە بكرێت، سیاسەت لەناو هێزی پێشمەرگەدا نەكرێ، پێشمەرگە خۆی بە پارێزەری هەمو كوردستان بزانێت و بەشداری نەكات لە ململانێی سیاسی و كادیری حیزبی نەبێت. لەكاتی ئەركی پێشمەرگایەتیەكەیدا پێشمەرگایەتیەكەی خۆی جێبەجێ دەكات، بەڵام كە هاتەوە ماڵی خۆی دەنگ دەدات بە هەر لایەنێك ئازادە، بەڵام نەك بەشداری بكات لەململانێی نێوان لایەنەكان یاخود وەكو هێزێك بەكاربهێنرێت بۆ ململانێ‌ ناوخۆییەكانی وەكو شەڕی ناوخۆ، وەكو سزای سیاسی كە كرا یان وەكو ئەو فشارەی كە ئێستاش دەخرێتە سەر هێزی پێشمەرگە.

- ئەمەوێ زیاتر لەسەر ئەو فشارە بوەستم، بۆنمونە ئێستا هێزەكانی ناوخۆ و هێزی پێشمەرگە فشاریان لێ دەكرێت و وە كارتەكانیان كۆپی دەكرێ و تەنانەت كۆبونەوەیان پێ دەكەن كە كڵاوی سەوز و زەرد دەخەنە سەریان و بانگەشەی پێ دەكەن بەجلی سەربازیشەوە. ئەم وێنەیە بۆ؟ لەدوای ئەوە بەتایبەتی پێشمەرگە لەدوای كەركوكەوە رەنگە جۆرێك لە شكۆی بەبۆنەی فەرماندەكان و بەبۆنەی ئەوانەی كە بەرپرسیارین بون لەدەستدابێت بەڵام ئێستا دیسانەوە بەو حاڵەش ئەیانبنەوە بەشدارییان پێ دەكەن لە ململانێ.
مستەفا سەید قادر: ئەمە هەم خراپە، هەم ناڕەوایە، هەم نایاساییە و كارێكە كە نابێ. یەكێك لە ئەركەكانی ئێمە ئەوە بو كە ئەوە نەهێڵرێت، ئێمە دەمانویست لەناو وەزارەتدا ئەو چاكسازییانە بكەین. یاسای وەزارەتی پێشمەرگە كە ئێستا وەزارەتەكە لەسەری دەڕوات و ئەو كاتەی ئێمەش هەر هەمان یاسا بوە، ئەو یاسایە كاتێك كراوە دوای ئاشتبونەوە و یەكگرتنەوەی حكومەت و نەمانی شەڕی ناوخۆ بوە، تارادەیەكی زۆر بۆ ئەوكاتە باش بوە، چونكە وەكو یەكێتی و پارتی یاساكە داڕێژراوە بۆ هێزی هەردولا و تاڕاددەیەك ئەو هێزە بچوكانەی تریش هی لایەنە سیاسییەكانی دیكە كە ئەگەر هەبوبێ جێی كراوەتەوە، بەڵام بۆ ئێستا گونجاو نیە، بۆیە ئێمە دەمانویست هەم لەسەر ناوخۆی وەزارەتەكە هەندێ ئاڵوگۆڕ و گۆڕانكاری بكرێ كە پێویستە، ناكرێ بۆ ماوەیەكی دورو درێژ یەك كەس لە یەك شوێن بمێنێتەوە، لە وڵاتان ئاڵوگۆڕ بە فەرماندەكان دەكرێ، بە ئاڵوگۆڕ بە بەڕێوەبەرایەتیەكان دەكرێ و بەپێی لێهاتوییان و بەپێی شارەزاییان دادەنرێن، دەمانویست ئەمانە بكرێن و بێجگە لەوە دەمانویست یەكەی (70) و (80) بێنەوە ژێر دەسەڵاتی وەزارەتی پێشمەرگە چونكە تائێستا لەژێر دەسەڵاتی یەكێتی و پارتین، لە كۆتاییدا لەمانگی (12)ی (2014) بڕیارێك دەرچو كە تەنها یەكەی ژمێریارییەكان یەكبخرێتەوە، بەڵام تائێستاش جێبەجێ نەكراوە و هەروەكو خۆی ماوەتەوە بەو شێوەیە، وە ئەو لیوانەی كە یەكیش خراونەتەوە ژمارەیان كەمترە لەچاو یەكەی (70)ش نەك یەكەی (80) بێجگە لەوەی لە هەردوكیاندا زۆر كەمترە واتا لەچاو هەریەكێك لەم دو یەكانە ژمارەی لیواكان كەمترە. بێجگە لەوەی لەهەردولاش پێكهاتوە، ئەگەر فەرماندەی لیوایەك سەربە لایەنێك بێت، جێگرەكەی سەربە لایەنێكی ترە وە هەروەها لیوایەكی تر بە هەمان شێوە كە ئەمە خۆمان بینیمان لە شەڕەكاندا زۆر بە ئاسانی ئەو جیابونەوەیە روی دەدا كە ئەمە ناكاتە یەكخستنی هێزی پێشمەرگە، بیرمان لەوە کردەوە پرۆژەمان هەبو کە چەند لیوایەکی تازە دروست بکەین بە تایبەت کە دەرفەت بو ئێمە بەهۆی شەڕی داعشەوە ئەمەریکاو هاوپەیمانان هاوکاریان دەکردین، بە تایبەت ئەمەریکییەکان بڕیاریاندا هەم بۆ عێراق و هەم بۆ کوردستان چەند لیوایەک پڕ چەک بکەن و مەشقیان پێ بکەن و پێویستییەکانیان بۆ جێبەجێ بکەن و یارمەتیمان بدەن لە پێکهێنانی ئەو لیوایانە، بیرۆکەکەمان وابو کە خەڵکی تازە، خەڵک لە لیواکانی وەزارەت وازیهێنابو، مەرج نیە هەمو کەس لە کاتی شەڕدا بەرگە بگرێت، من کەسم نەخستەوە جێگای ئەوانەی کە وازیان هێنابو، میلاکێک یاخود ژمارەیەکم هێشتەوە بۆ دروستکردنی ئەو لیوایانە، ئەوەندەی وازیهێنابو لە روی دارایشەوە بیرم لێ دەکردەوە کە ئەرک نەبێت لەسەر بودجەی حکومەتی هەرێم چەند وازیهێناوە ئەوەندە بخەینەوە جێگای بەڵام ئەوەی دەیخەینەوە جێگای هەم لیوای تازە لێ دروست بکەین و لە خەڵکی بێ لایەن، واتە شەرت نیە یەکێتی و پارتی بن، هەروەها تەجنیدەکانمان خستەگەڕ بڕیارێکمان دەرکرد لە سەرەتای ساڵی 2015 داومانا لە تەجنیدەکانی کەرکوک و سلێمانی و هەولێر و دهۆک کرد کە خەڵک بنوسن، ژمارەیەکی باش لە هاوڵاتی بەبێ جیاوازی ناویان نوسی، بێجگە لەوە ئێمە لە وەزارەت لیژنەیەکمان پێکهێنابو لە ئەفسەرە شارەزاکان لەوانە فەریق روکن و بەرەو خوار لیواو پۆلێنەکانی شارەزایی ئەفسەرەکان وەک ئەفسەری روکن و داوامن لەوان کرد ئەو لیوایانەمان بۆ دروست بکەن و هەر ئەوان فەرماندەو ئەفسەرەکان دیاری بکەن، هەمو ئەوانەمان کرد، بەڵام جێبەجێ نەکراو دوای ئێمەش جێبەجێ نەکرا، ئەگەر ئەمانە جێبەجێ بکرایە، دەبو بە بەدیلێک بۆ هێزێکی کوردستانی کە ئەوەی لە بابەتی کەرکوک رویدا روینەدابا.

- بۆچی ئەو ماوەیەی ئێوە لە وەزارەت بون شکۆی پێشمەرگە لە ئاستێکی زۆر بەرزدا بو، بەوەی کە شەڕی داعشی دەکرد، بەوەی تەنانەت کە بەڕێزت وەزیری پێشمەرگە بوی هێز رەوانەی کۆبانێ کراو بۆ ئەوەی بەرگری لە پارچەیەکی تری کوردستان بکات، بەڵام دوای ئەوەی ئەم هێزە نەیتوانی پارێزگاری لە شارێکی پارچەکەی خۆی بکات؟
مستەفا سەید قادر: ئەگەر ئەم لیوایانە دروست کرایە ئەوا دەیانتوانی، لەبەرئەوەی نە لیوای یەکێتیە نە پارتی بەڵکو لیوای کوردستانەو چەک و پێداویسیتی باشی پێیە، ئێمە بیرمان لەوە کردبوەوە کەرەنگە لە داهاتو توشی ئەوەی کە رویدا ببین، بە تایبەت لە روی پشتێنەیەکی ئەمنیشەوە لە خانەقین و جەلەولا و هەتاکو موسڵ بیرمان لێ کردبوەوەو دەستمان پێ کردبو، بەتایبەتی لە کەرکوکەوە دەستمان پێ کرد بە لێدانی خەندەقی پێویست دروستکردنی قەڵا و هەروەها دروستکردنی هێزێکی لەو بابەتە، تەنانەت دەمانویست مەشقی ئەم هێزانە لە کەرکوک بکەین، ل سەربازگەی کەیوان و هەر ئەوێ ببێتە شوێنێکی بەرگری باش کە هێزێکی بەرگری باشی لێ کۆبێتەوە، بە داخەوە جێبەجێ نەبو، ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ وەڵامی پرسیارەکەت کە لەسەرەتاو ساڵی یەکەمی حکومەتی بنکەفراوان متمانەو یەکڕیزییەکی باش هەبو توانیمان هەمومان بەبێ جیاوازی هەم لە حکومەت و پەرلەمان وابکەین کە کۆبانێ بەشێکە لە کوردستانی گەورە و پێویستی بە هاوکاری ئێمە هەیە کە ئێمە هێزو حکومەتی هەرێم و پەرلەمانمان هەیەو لەوەشدا سەرکەوتو کە هێز بنێرین، ئێمە دەمانویست ئەمە بەردەوام بێت، بەڵام بەداخەوە بەردەوام کە بەردەوامیش نەبو ئەوەی لێکەوتەوە، ئەوەی لێکەوتەوە کە تەنانەت متمانە لە نێوان یەکێتی و پارتیش نیە، لەنێوان خۆشیاندا متمانە نیە، هێزەکە هەم وەکو هێزی حیزبی ماوەتە هەندێ جاریش وەک هێزی شەخس ماوەتەوە کە ئەوە ئەنجامەکانی بەمشێوەیە دەردەچێت.
دەمەوێ ئەوەش بڵێم هێزەکانی پێشمەرگەو هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ کە روبەڕوی داعش ببونەوە بەو رۆحیەتە بەرزەی خۆیان بەو فیدارکاری و قوربانییە زۆرە، دەمەوێ ئەوەش باسبکەم ئەو هێزەی کە ئێمە بەرنامەمان هەبو دروستی بکەین، ئەگەر پێشتر دروستکرایە لە چەند ساڵی پێشوتر ئەوا قوربانییەکانمان کەمتر دەبو، ئەگەر مەشقی پێ بکرێ پڕچەک بکرێ و شارەزا بکرێت لە بوارە جیاجیاکانی شەڕ، هەروەها ژیان و گوزەران و پێویستییەکانی بۆ دابین بکرێت چونکە ژیانی پێشمەرگە گرنگە، ئەگەر بزانێ و دڵنیابێ لە ژیان و گوزەرانی ماڵ و منداڵەکەی ئەوە ئەوکاتە ئەوەندەش خەمی ئەوانەی نابێت، بۆیە ئەوکاتە قوربانی کەمتر دەبو، هەروەها بە هێزێکی کەمتریش ئەو ئەرکەی کە هەبو جێبەجێ بکرێت. بۆیە هیوادارم هێزەکانی پێشمەرگەو هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ کە روبەڕوی داعش ببونەوە بەو رۆحیەتە بەرزەی خۆیان کە هەیانبو بە هەمان رۆحیەتەوە بچنە هەڵبژاردنەکان و دەنگی خۆیان بدەن بەو لایەنانەی کە دەیانەوێ هێزی پێشمەرگەی کوردستان ئەو شکۆ بەرز بێت کە پێویست دەکات هەبێت.

-  بەشداریتان لە کابینەی هەشتەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە ماوەیەکی کەم دوای ئەوە گۆڕانی کردبوە دو بەشەوە کە لە کابینەکە بمێنێتەوە یاخود بکشێتەوە لەکابینەى هەشتەم، تەنانەت دواى ئەوەى دورخرانەوە لە حکومەت دیسانەوە بۆچونى جیاواز هەبو بەوەى هەندێک بەپێویستیان دەزانى زوتر بڕیارى دەستلەکارکێشانەوە بدەن، بۆچى ئەوەندە درەنگ کەوتن لەو بڕیارە؟
مستەفا سەید قادر: وەک باسم کرد، باسى چۆنیەتى بەشداریکرنمان کرد لە حکومەت، دواتر بەشێوازێکى نا دیموکراسى و ناسیاسى و نایاسى لە حکومەتى هەرێم دروخراینەوە لەلایەن مەکتەبى سیاسى پارتییەوە، ئێمە هەم وەک لە دەستلەکارکێشانەوەمان نوسومانە هەم لە ساڵرۆژى دورخستنەوەمان بڵاومان کردەوە رامانگەیاندوە؛ ئێمە خرمان بەرپرسیار دەزانین لەو ساڵ و سی مانگەى لە حکومەت بەشداربوین چ لە بڕیارەکانى ئەنجومەنى وەزیران چ لە وەزارەتەکانى خۆمان هەرشتێک لەو ماوەیە رویدابێت خۆمان بە بەرپرسیار دەزانین و ئامادەشین بۆ هەر لێپرسینەوەیەک ئەگەر بکرێت، چونکە لێر و لەوێ هەندێک شت باس دەکرێت، ئەمە لە لایەک.

لەلایەکى دیکە ئێمە بەرپرسیار نین لەو ماوەیەى دورخراوینەتەوە، چونکە ئەگەر ئێمە لە ئەنجومەنى وەزیران بەشدراى بڕیارەکان نەکەین یان کاروبارەکانى وەزارەت بەڕێوە نەبین بۆچى بەشدارین لە حکومەتى هەرێم، بۆیە بە راى ئێمە کارێکى رەوا نییە ئێمە و ئەو لایەنانەى حکومەت کە درێژەیان بە کاروبارەکانى حکومەتداوە وەک یەک وابین. هەندێکجار باسى کێکى حکومەت دەکرێت، حکومەت کێکى چى هەبوە بۆ ئێمەومانان، جگە لە روبعە موچە کە ئەویش لە ساڵى (2015) کە ئێمە دورخراینەوە چوار مانگ موچەى ئێمە و هەمو هاوڵاتییان نەبوە، دواى ئەوەش روبعە موچەکە هەبوە کە دەزانین چۆن دراوە و لەکاتى خۆى نەبوە، لەوەزیاتر کێکى چى بزوتنەوەى گۆران یان کاربەدەستان و وەزیرەکانى دەستیان کەوتبێت.

بۆ لایەنى سێیەمیش لەبارەى کشانەوەمان دو بۆچونى جیاواز هەبوە بەناو بزوتنەوەى گۆران، رایەک پێیانوابو هەرزو کشانەوەى فەرمى لە حکومەت رابگەیەنین و ببینە ئۆپۆزسیۆن، لایەکى دیکەى بزوتنەوەى گۆڕان وا بیرى دەکردەوە نەخێر با جارێ بمێنینەوە، چونکە یەکەم؛ ئەوە وەک برینێک دەمێنێتەوە بە جەستەى حکومەت و دەسەڵاتدارانەوە لەلایەکى دیکەش دەرفەتیان بۆ ناڕەخسێنیت ئەم حکومەتە چۆن بە ئارەزوى خۆیان پێکبهێنن چونکە لەوانە یە بەلایانەوە باش بوبێت ئێمە هەرزو بکشێینەوە، بۆیە ئەم دەفەتە بۆ ئەوان نەڕەخسێنن.
لەگەڵ ئەو بۆچونە جیاوازانەدا، ئێمە وەک بزوتنەوەى گۆڕان دواى دیراسەیەکى زۆر پێمانوابو؛ دەبێت خاوەنى سەربەخۆیى ئیرادەى خۆمانبین وەک بزوتنەوەى گۆڕان و نەکەوینە ژێر هیچ فشارێک و چى لەبەرژوەندى گشتییە ئەوە جێبەجێ بکەین، ئەوکاتەش هێشتا شەڕى دژى داعش بەردەوام بو، یەکێک لە هۆکارەکان وەک بیرکردنەوەیەکى نیشتیمانى، ئێمە پێنوابو نابێت هیچ شتێک بکەین پێشمەرگە سارد ببێتەوە لە شەڕى داعش، حکومەت هەرچۆنێک بێت ئێمە پێویستە ئەم لایەنە نیشتیمانییەى خۆمان پشتگوێ نەخەین.
هەروها لەلایەکى دیکە ئێمە وامان بیرکردەوە، دواى شەڕى موسڵ کۆمەڵێک گۆڕانکارى لە ناوچەکە رو دەدات، بیگومان ئەوە رویدا، ئینجا بەباشمانزانى لە حکومەتەکە بێینە دەرەوە و کشانەوەى خۆمان لە حکومەتى هەرێم راگەیاند. مەبەستمان ئەوەیە لە روانگەى سەربەخۆیى ئیرادەى خۆمان و هەستى نیشتیمانى و نەتەوەیى خۆمان بۆ هەرێمى کوردستان پێمانوابو کە دەبێت کاتى کشانەوەمان خۆمان دیارى بکەین و نەکەوینە ژێر فشار، خۆشتان دەزانن ئەمە زیندوێتى بزوتنەوەى گۆڕانە کە بڕیارى جیاجیا هەیە، بەڵام بڕیارى کۆتایى جڤاتى نیشتیمانى گۆڕان دەیدات و کەى بڕیارى دا بڕیارەکە جێبەجێ دەکرێت. دەنا ئێمە وەک وەزیرەکان لە کابینەى هەشتەم پێمانباشبو لە سەرەتاوە بکشێینەوە، بەڵام بزوتنەوەى گۆڕان پێى باش نەبو، ئێمە بزوتنەوەى گۆڕانمان لا مەبەست بو چونکە بزوتنەوەى گۆڕان ئەو ئەرکەى پێسپاردوین و ئەو دەتوانێت پێمان بڵێت کەى بکشێینەوە، چونکە ئێمە بەرژوەندى گشتى دەخەینە پێش بەرژوەندى حیزبى و بەرژەوەندى حیزبى دەخەینە پێش بەرژوەندى شەخسى خۆمان، پێچەوانەى هەندێک حیزبى دیکەوە کە ئیستا رێک پێچەوانەکەیان جێبەجێکردوە چ لە عێراق و چ لە کوردستان.

- ئەم ژمارە زۆرەى هێزە چەکدارەکانى هەرێم چۆنە و چەندە کە باس دەکرێت خەڵکێکى زۆر وەک بندیوار خراونەتە ناویانەوە؟
مستەفا سەید قادر: ژمارەى هێزە چەکدارەکانى هەرێمى کوردستان بە گشتى نزیکەى (430) هەزار کەسن، بەڵام ئەمە هەر وەزارەتى پێشمەرگە نییە، هەمو هێزى چەکدار پۆلیس و بەرگرى و زێرەڤانى و ئەنجومەنى ئاسایش و ئاسایش و پێشمەرگەى خانەنشینیش دەگرێتەوە واتە بەهەمویان ئەو ژمارەیە پێکدەهێنن،  بەپێى ئەوەى حکومەتى هەرێم خۆى باسى دەکات کە ملیۆنێک و (430) هەزار موچەخۆر هەیە، هەرچەندە گومان لەسەر ئەو ژمارەیە هەیە و هەندێک لە پەرلەمانتاران باس لە (880) هەزار موچەخۆرى فیعلى دەکەن، جا بەپێى ئەوەبێت هێزە چەکدارەکان نیوەى موچە خۆران دەکات یان ئەگەر ئەو ژمارەیەى حکومەتیش بێت یەک لەسەرسێى موچەخۆرانى هەرێم پێکدەهێنن، دەکرێت یەکێک لە خاڵەکانى چاکسازى ئەوەبێت ئەم ژمارەیە ساغ بکرێتەوە و ژمارەیەکى راستەقینەى لێ دەربهێنرێت مەشق و پێداویستى باشى بۆ دابین بکرێت، چونکە دەتوانى لەجیاتى ئەو پارە زۆرەى لەم ژمارەیەى ئێستا خەرج دەکرێت، لە ژمارەیەکى کەمتر خەرج بکریت، بەڵام ئەنجامى باشتر بەدەستبهێنێت.

- پەیامى ئیوە چییە بۆ خەڵکى کوردستان بەتایبەت دەنگدەرانى بزوتنەوەى گۆڕان و هێزە چەکدارەکان کە وەک بەڕێزت باست کرد ژمارەیان (430) هەزار کەسە بەتایبەت هێزەکانى پێشمەرگە کە ئێستا فشاریان لەسەرە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە؟
مستەفا سەید قادر: لە راستیدا ئەم هەڵبژاردنە بۆ ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراقە، زۆر جار کە سەیرى بانگەشە و راگەیاندنەکانیش دەکەم وا هەست دەکرێت ئەم هەڵبژاردنە بۆ پەرلەمانى کوردستان بێت بەڵام ناهەقیشیان ناگرم، چونکە تۆ دەبێت لە ناوخۆى هەرێمەوە دەست پێ بکەیت ئینجا دەتوانى لەگەڵ عێراق و لایەنەکانى دیکەدا لە ململانێدابیت، پێویستە وەک سەرەتا باسمان کرد ئەو یەکڕیزیەى ناوخۆمان بەو شێوازەى ئێمە دەمانەوێت جێبەجێ ببێت لە کوردستان  و ئەو بەرنامەیەى ئێمە پێى چوینە حکومەتەوە، دەتوانین روبەڕوى هەمو ئەو قەیران و کێشانە ببینەوە کە چ لەناوخۆ هەمانە چ لە گەڵ عیراق هەمانە و دەتوانین رۆڵێکى کاریگەرمان هەبێت بۆ جێبەجێ کردنى دەستور، بۆیە ئێمە وەک لیستەکان و راگەیاندەکانیش ناچارکراون لە ناوخۆوە و لەماڵى خۆت و هەرێمى کوردستانەوە دەست پێبکەین.
بۆیە هیوادارم هێزى پێشمەرگەى قارەمان و هێزە قارەمانەکانى ئاسایش و ناوخۆ و کەسوکارى شەهیدان و دەنگدەرانى هەرێمى کوردستان بە گشتى نەکەونە ژێر هیچ فشارێک، چونکە نە یەکێتى و نەپارتى ئەو فشارەى بەکارى دەهێنن بۆیان ناچێتە سەر، چونکە ئێستا رێوشوینەکان باشتر گیراونەتە بەر و هیچ کەس و لایەنێک نازانێت دەنگیان بەکێ داوە.
بۆیە داواکارم ئەو هێزانەش چۆن لە شەڕەکاندا ئازابون، لەم پرۆسەیەشدا ئازایانە بچنە سەر سندوقەکانى دەنگدان و سەیرى ویژدانى خۆیان بکەن و دەنگ بدەن بەو لیست و کاندیدانەى کە پارێزگارى لە مافە نیشتیمانى و نەتوەییەکان و مافەکانى هاوڵاتیبونیان دەکەن، چونکە وەک باسیشمان کرد دەنگدان هەم ئەرکە هەم مافە، هیوادارم هەمومان بتوانین ئەو ئەرکە و مافەى لەسەرشانمانە جێبەجێى بکەین بەتایبەت ئەگەر دەمانەوێت ئەم کێشە و قەیرانانەى لە کوردستان و عێراقدا هەیە هەوڵى چارەسەرکردنى بدەین، بەو شێوازە دەتوانین هەوڵى چارەسەرکردنى بدەین. دڵنیام هەمو هاوڵاتییەکى ئەم کوردستانە بە ئومێدى ئەوەن لەم کێشەو قەیرانانەى ئێستا لە کوردستان هەیە بە دەستى یەکێتى و پارتیەوە رزگاریان ببێت و هاوکێشە سیاسیەکە بگۆڕن بە شێوازێکى ئەوتۆ کە بتوانن هەم مافە نیشتیمانییەکانیان هەم مافە نەتەوەییەکان و هەم هاوڵاتیبونیان بەدەستبهێنن.
08/05/2018
زیاتر...
هیچ بابەتێک به‌رده‌ست نیه‌ .